Acil Durum Eylem Planı Nasıl Hazırlanır? İş Yeri ve Otel

Acil durum eylem planı, bir iş yerinde yangın, deprem, sel, gaz kaçağı, elektrik kesintisi ya da ani sağlık olayı gibi durumlarda kimin ne yapacağını önceden yazan ve sahada denenen plandır. Hazırlamak için sırasıyla acil durumları belirler, önleyici tedbirleri alır, görevlileri atar, müdahale ve tahliye yöntemini yazar, belgelendirir, tatbikat yapar ve planı belirli aralıklarla yenilersiniz. Dayanak, 18.06.2013 tarih ve 28681 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmeliktir; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile birlikte okunur.

Yasal çerçeve ve kimin sorumlu olduğu

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, işverene acil durumları önceden belirleme, tedbir alma, ekip oluşturma, tatbikat yapma ve planı yenileme sorumluluğu verir. Sorumluluk işverendedir; İSG uzmanı, işyeri hekimi ve diğer görevliler destek verir, yükü devralmaz. Oteller için bu, genel müdürün planın sahibi olduğu anlamına gelir.

Yönetmeliğin ayrıntılarını ikincil kaynaklarda farklı ifadelerle görürsünüz. Bu yüzden sayısal hükümleri (ekip oranları, süreler) resmî metinden doğrulayın. Genel çerçeve şöyle:

• Acil durum planları tehlike sınıfına göre yenilenir. Çok tehlikeli sınıfta en geç iki, tehlikeli sınıfta dört, az tehlikeli sınıfta altı yılda bir.
• Tatbikat, madencilik dışındaki iş yerlerinde en geç yılda bir yapılır ve rapora bağlanır.
• Yangınla mücadele, kurtarma ve koruma gibi ekipler ile ilk yardım görevlileri tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirlenir. Küçük ve az tehlikeli iş yerlerinde görevli sayısı için yönetmelik daha hafif bir hüküm içerir; kendi tesisinizin oranlarını güncel metinden hesaplayın.

Otelleri tehlike sınıfı açısından değerlendirirken NACE koduna bakın ve İSG uzmanınızdan teyit alın. Sınıf, yenileme periyodunu doğrudan etkiler.

Plan nasıl kurulur: Adım adım

Aşağıdaki sıra yönetmeliğin plan aşamalarını izler. Her adım için somut bir çıktı yazılmıştır.

1. Acil durumların belirlenmesi. Tesisin tehlike ve risklerine göre senaryo listesi çıkar.
2. Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler. Yangın algılama, söndürücü, kaçış yolu, gaz vanaları, jeneratör, acil aydınlatma, kimyasal depolama.
3. Görevlilerin belirlenmesi. Yangın, kurtarma, koruma, ilk yardım ekipleri ve onların yedekleri.
4. Müdahale ve tahliye yöntemleri. Uyarı, haberleşme, toplanma yeri, sayım ve dış destek (itfaiye, 112, AFAD).
5. Dokümantasyon. Plan, krokiler, telefon listeleri, eğitim ve tatbikat kayıtları.
6. Tatbikat. En az yılda bir; senaryo, katılımcı, süre, bulgular ve düzeltmeler rapora yazılır.
7. Yenileme. Periyot dolmadan ya da tesis değişince.

1. Senaryoların belirlenmesi

Genel bir liste yerine tesisin kendisine bakın. Bir otelde örneğin şu senaryolar masaya gelebilir:

Listeyi bir oda toplantısıyla değil, tesisi gezerek çıkarın. İSG uzmanı, teknik müdür, mutfak şefi ve kat hizmetleri sorumlusu birlikte yürüsün.

2. Tedbirler

Plan, tedbirlerle gerçeğe dönüşür. Şu kontrolleri yazılı bir formla periyodik yapın:

• Söndürücülerin yerinde, basınçta ve etiketli olması
• Yangın dolapları ve hortumlarının durumu
• Algılama ve alarm panelinin testi
• Acil aydınlatma ve yönlendirme armatürlerinin çalışması
• Kaçış yollarının serbestliği, kapıların açılma yönü
• Toplanma alanının işaretli ve ulaşılabilir olması
• Jeneratörün ve kritik sistemlerin bakım kaydı

İpucu: Kaçış yolu kontrolünü kat hizmetleri vardiya amirine formla devredin. Odalardan çıkan temizlik arabalarının koridorda ya da merdiven sahanlığında bırakılması otellerde sık görülür ve tahliyeyi doğrudan etkiler.

3. Görevliler ve ekipler

Ekipler tesis büyüklüğüne ve tehlike sınıfına göre belirlenir; sayıları yönetmelikten hesaplayın. Gerçek hayatta kritik olan nokta vardiya meselesidir. Otel 24 saat çalışır. Gece vardiyasında yangın ekibinin kimden oluştuğunu, gündüz ekibinin tatilde olduğunu varsayarak planlayın. Ekip listesine yedek isim ve dahili telefon ekleyin.

Görevlilerin yazılı ataması ve almış oldukları eğitimler kayıtta olmalı. Eğitimlerin kapsamı ve süreleri için yönetmelik ve İSG mevzuatını kontrol edin.

4. Müdahale ve tahliye

Tahliye planı, kat planları üzerine çizilen krokiler ve yazılı komutlarla birlikte gelir. Otelde misafirlerin yabancı olduğunu unutmayın: kaçış levhaları anlaşılır, çok dilli ve odalarda kapı arkasında olmalı. Engelli misafirler ve yaşlılar için ayrı prosedür yazın: kim yardım eder, hangi asansör kullanılır ya da kullanılmaz, hangi alanlarda bekletilir.

Haberleşme için aşağıdakini net yazın:

1. Alarmı kim verir, hangi kanaldan?
2. Olayı kim yönetir (olay komutanı)?
3. Dış yardımı kim çağırır, hangi bilgiyle?
4. Toplanma yerinde sayımı kim yapar, hangi listeyle?
5. İtfaiye geldiğinde kim karşılar, ne bilgi verir?

Misafir listesinin güncel olduğu ön büro sistemi, toplanma yerinde sayım için kritiktir. Sistemin çıktısı kâğıt olarak da alınabiliyor mu? Elektrik kesilirse? Bunu önceden deneyin.

5. Dokümantasyon

Plan klasörü ya da dijital dosya şunları içermeli:

• Tesis tanımı ve tehlike sınıfı
• Acil durum senaryoları ve tedbirler
• Ekip listesi, atama yazıları, eğitim kayıtları
• Kat planları ve tahliye krokileri
• Acil durum telefon listesi
• Kontrol formları (söndürücü, aydınlatma, alarm)
• Tatbikat planı ve raporları
• Revizyon tablosu

Dijital kontrol listeleri burada işe yarar; PusulaNorm bu kayıtları dijital formlarda tutmayı kolaylaştırır. Acil durum eylem planı hizmetimizde planın hazırlığı, ekip eğitimi ve tatbikat desteği verilir. Yapay zekâ karar vermez, uzmanın analizini hızlandırır; planın sahibi yine tesistir.

6. Tatbikat

Tatbikat, yılda en az bir kez yapılır ve rapora bağlanır. Bir kâğıt üzerindeki "tatbikat yapıldı" cümlesi yetmez. Raporda şunlar olsun:

• Tarih, saat, senaryo
• Katılan ekipler ve kişiler
• Alarm süresi, toplanma süresi, sayım sonucu
• Aksayan noktalar
• Düzeltici faaliyetler, sorumlu ve tarih

Otelde tatbikat yaparken misafirleri rahatsız etmeden nasıl yapılacağı başlı başına bir konudur. Çoğu tesis personel odaklı masa başı senaryo ve belirli bölümlerde sahada deneme birleştirir. Gerçek bir yangın alarmı gibi tüm tesisi tahliye eden tam tatbikat için güvenlik, ön büro ve genel müdürlükle önceden plan yapın. Misafir yoğunluğunun düşük olduğu bir dönemi seçmek pratik olur.

Oteller için ek konular

Misafir bilgilendirmesi. Check-in sırasında ya da oda kartı üzerinde acil durum bilgileri bulunmalı. Odada kaçış krokisi ve en yakın merdiven işaretlenmeli.

Mevsimlik personel. Yaz sezonunda ekibin büyük kısmı yenidir. Oryantasyon programına acil durum modülü ekleyin ve ilk hafta içinde tamamlayın. Ekip listesini sezon başında yeniden yazın.

Su ve havuz olayları. Havuzda boğulma riski, kimyasal sızıntı ve legionella kaynaklı toplu rahatsızlık senaryoları ayrıca ele alınmalı. Legionella ve su güvenliği konusunu planın bir parçası yapın.

Gıda kaynaklı olaylar. Açık büfede toplu rahatsızlık yaşanırsa kim neyi kaydeder, numune nasıl alınır, doktora kim haber verir? Konu açık büfe gıda güvenliği ve alerjen yönetimi ile birlikte düşünülür.

Misafir sağlığı ve güvenliği. Acil durum planı, genel misafir sağlığı ve güvenliği yönetiminin bir bölümüdür. Bu çerçeve için misafir sağlığı ve güvenliği hizmetimize bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Planı hazır şablondan almak. İnternetten indirilen plan, başka bir tesisi anlatır. Kat sayısı, çıkışlar, ekip adları sizinkiyle eşleşmez. Denetimde ilk bu fark edilir.

Atanmış kişi işten ayrılmış. Plan hâlâ eski yangın ekip lideri adını taşıyor. Kadro değiştiğinde ekip listesi güncellenmeli.

Tatbikat sadece alarm çalıp toplanma. Sayım yapılmadı, eksik kişi arandı mı, kimse sormadı. Bulgu yoksa tatbikat yeterince zorlanmamıştır.

Tahliye krokisi eski. Tadilat sonrası çıkışlar değişmiş, kroki aynı. Yapısal değişiklik bir revizyon nedenidir.

Gece vardiyası planda yok. Plan gündüz kadrosuna göre yazılmış. Oysa en riskli saatler genellikle gecedir.

Eğitimsiz görevli. Ekip adı var, eğitim kaydı yok. Yangın söndürücüyü hiç kullanmamış kişi gerçek olayda ilk anda durabilir.

Revizyon takvimi yok. Tehlike sınıfına göre belirlenen yenileme süresini kimse takip etmiyor.

Plan ile yönetim sistemleri ilişkisi

Acil durum hazırlığı, İSG yönetim sisteminin (ISO 45001:2018) en somut unsurlarından biridir. Tesis ISO 45001 kurmayı düşünüyorsa acil durum planı yeni bir iş değil, mevcut işin sisteme bağlanmasıdır: risk değerlendirmesi, ekip kayıtları, tatbikat raporları ve düzeltici faaliyetler iç denetim döngüsüne girer. İç denetimde ISO 19011 rehberi kullanılır. Rehberin 2026 baskısı (4. baskı, Mayıs 2026) yayımlandı; rehber standart olduğu için belgelendirme ya da geçiş süresi yoktur. Uzaktan denetim, yapay zekâ ve denetçi yeterliliği gibi konular da yeni baskıda ele alınıyor. Detay için iç denetim yazımıza bakabilirsiniz.

ISO 14001 de acil durum hazırlığı ve müdahaleyi ister; çevresel acil durumlar (kimyasal sızıntı, yangın suyu kirliliği) burada devreye girer. ISO 14001:2026, 15 Nisan 2026'da yayımlandı ve yaklaşık üç yıllık geçiş süresi bildiriliyor. Kesin geçiş bitiş tarihini belgelendirme kuruluşunuzdan teyit edin.

Vaka akışı: Varsayımsal bir mutfak yangını

Planın nasıl işlediğini görmek için varsayımsal bir örnek düşünelim. Akşam servisinde otelin ana mutfağında fritöz yağı tutuşuyor.

1. Mutfak çalışanı yangın butonuna basar ve sesle haber verir. Alarm, ön büro ve güvenlik panosunda görünür.
2. Mutfak şefi gaz ve elektrik acil kesme düğmelerini devreye alır. Yağ yangınında su kullanılmaz; uygun söndürücü ve yangın battaniyesi görevli kişide hazırdır.
3. Güvenlik amiri olay komutanı olur. İtfaiyeyi arar, adres ve olayı bildirir.
4. Ön büro güncel misafir listesini yazdırır. Elektrik kesilirse yedek liste kasada durur.
5. Restoran servis ekibi misafirleri yönlendirir, asansör kullanılmaz.
6. Toplanma yerinde sayım yapılır; eksik kişi komutana bildirilir.
7. İtfaiye gelince komutan kısa bilgi verir: nerede, ne yanıyor, kapatılan sistemler, eksik kişi var mı.
8. Olay sonrası rapor yazılır ve düzeltici faaliyetler başlatılır.

Bu akış, plandaki her satırın bir kişisi ve bir kaydı olması gerektiğini gösterir. Sekiz adımın her biri tatbikatta ayrı ayrı denenebilir.

Tatbikat senaryosu planlama tablosu

Yıllık tatbikat programını önceden yazın ve senaryoları çeşitlendirin:

Tablo örnek bir programdır; yönetmelik yılda en az bir tatbikat ister, gerisi tesisin risk düzeyine göre sizin kararınızdır.

Küçük işletmeler için sade plan

Otel olmayan bir iş yeri, örneğin yirmi kişilik bir atölye ya da büro, aynı mantığı daha sade kurabilir. Az tehlikeli sınıfta ve çalışan sayısı azsa yönetmelik görevlendirme yükünü hafifletir. Yine de gereken asgari yapı şudur: tek sayfalık senaryo listesi, kat krokisi, ekip ve telefon listesi, söndürücü kontrol formu ve yılda bir tatbikat kaydı. Küçük işletmelerde en yaygın hata, bu sayfaların hazırlanıp kimsenin okumadığı bir klasörde kalmasıdır. Krokiyi duvara asmak ve ilk gün oryantasyonunda göstermek, klasörden çok daha etkilidir.

Misafir ya da müşteri alan iş yerleri (kafe, kuaför, spor salonu) için ek soru: Yabancı biri çıkışı ilk bakışta bulabilir mi? Yönlendirme ve ışıklandırmayı ziyaretçi gözüyle kontrol edin.

Kontrol listesi: Planınız hazır mı?

• Tehlike sınıfınız belli ve yenileme tarihi takvimde mi?
• Senaryolar tesisin kendi riskleriyle yazıldı mı?
• Ekipler, yedekleri ve vardiya dağılımı atandı mı?
• Görevlilerin eğitim kayıtları var mı?
• Kat planlarında kaçış yolları ve toplanma yeri işaretli mi?
• Alarm, söndürücü ve aydınlatma kontrol formları düzenli doldurulup imzalanıyor mu?
• Yılda en az bir tatbikat raporu var mı, bulgular kapatıldı mı?
• Misafir bilgilendirmesi (oda krokisi, levhalar) çok dilli mi?
• Mevsimlik personel için oryantasyon modülü var mı?
• Plan, tadilat ve kadro değişikliklerinde güncelleniyor mu?

Plan hazırlığını ISO 45001 gibi bir iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemiyle birleştirmek mümkündür. Bu durumda acil durum hazırlığı, sistemin zorunlu bir unsuru haline gelir ve iç denetim döngüsüne bağlanır. Daha geniş bir çerçeve için yönetim sistemleri danışmanlığı sayfamıza bakın.

Bu yazı Kasım 2026 itibarıyla genel bilgilendirme amaçlıdır; işlem öncesi güncel mevzuatı kontrol edin.

Sık Sorulan Sorular